Uyku bozuklukları

Bilim ve beraberinde tıp alanındaki ciddi gelişmelere rağmen, uyku hala birçok bilinmeyeni bünyesinde barındırmaktadır. Uyku düzenli olarak tekrarlayan, kolayca geri gönderilebilen bir durumdur. Uyku bozuklukları birçok psikiyatrik hastalığın erken ve uyarıcı bir bulgusu olarak karşımıza çıkar. Uykunun bazı evreleri ve özellikleri vardır.

Evre 1: uykunun en hafif dönemidir,

Evre 2: evre 1 uykuyu dakikalar sonra takip eder

Evre 3: yavaş dalga uykusu olarak adlandırılır

Evre 4: yavaş dalga uykusu olarak adlandırılır

Uyku fizyolojik açıdan ise iki farklı durumdan oluşur.

NREM( hızlı göz hareketlerini olmadığı dönem): Evre 1 den 4 e kadar olan dönemlerden oluşur. Vücudun birçok işlevi uyanıklığa göre azalır.

REM (hızlı göz hareketlerinin olduğu dönem): bu dönem ise sanki bir uyanıklık gibi beyin ve fizyolojik etkinlik yüksektir. Uykunun başlamasından yaklaşık 90 dakika sonra NREM den REM dönemine geçilir. REM uykusunda vücut hareketleri olmaz, adeta bir felç hali vardır.

Uyku tekrarlayıcı bir özellik gösterir ve bu ritm genellikle yaşamın ilk iki yılı içinde gelişir.

Uyku bozukluğu semptomları

İnsomnia: uykuya başlama ve sürdürmede güçlük yaşama durumudur. Geçici veya sürekli olabilir. Anksiyete tarafından tetiklenebilir.

Hipersomnia: Aşırı uyuma ve aşırı gündüz uykululuğu (somnolans) temel özellikleridir.

Parasomnia: Uyku sırasında aniden ortaya çıkan veya uyku uyanıklık döneminde oluşan, istenmeyen norma dışı durumlardır. Genellikle evre 3-4 sırasında ortaya çıkar, bu nedenle kişiler olayları hatırlamakta güçlük yaşar. Kabus bozukluğu ve uyurgezerlik gibi durumlar buna örnektir. Uyku felci dediğimiz halk arasında karabasan olarak tanımlan durumda uyku başlangıcı ve ya uyanma göneminde bilincimizin kısmen açılmasına rağmen istemli hareketleri yapamadığımız bir dönemdir.

Uyku-uyanıklık düzeni bozukluğu: uykunun istenilen ve alışılmış düzenin bozulmasıdır. Kişi istediği dönem dışında uyumaktadır.

Uyku bozukluklarının tedavisi

Uyku hijyeni uygulaması kolay ama sağlıklı bir uyku için etkili yöntemlerden birisidir, sağlıklı olan kişilerinde dikkat etmesi gereken bazı kuralları içerir.

1.      Her gece yatağa aynı saatte yatmaya ve aynı saatte kalkmaya özen gösterin.

2.      Bu saatle dışında gündüz uyumayın, uzanmayın, uyuklamayın.

3.      Gün içerisinde uykulu veya uykusuz olmanız yatma kalkma saatlerinizi etkilemesin.

4.      Sizin için normal süreden daha fazla uyumayın.

5.      Yatak odanızın sessiz, karanlık ve ısısının normal olmasını sağlayın

6.      Yatak odanızı uyku ve cinsel ilişki için kullanın (TV seyretme, yemek yeme vs için kullanmayın) yatak odanız dışında uyumayın.

7.      Yatağa gitmeden önce egzersiz yapmayın.

8.      Sizi heyecanlandıracak program seyretmek, biriyle tartışma yaşamak, rekabete dayalı oyun oynamaktan kaçının.

9.      Öğleden sonra kafeinli gıdaları almayın (kahve, fazlaca çay, çikolata, kolalı içecekler)

10.  Yatağa aşırı aç ya da tok girmeyin.

11.  Kendinizi uyumaya zorlamayın. Yatakta 20-30 dakikada uykuya dalamıyorsanız, kalkın başka bir odaya gidin (veya yatak odasının başka bir yerine) sessiz bir şeyle uğrasın. Heyecan oluşturmayan bir yazı okuyabilir ya da program seyredebilirsiniz. Uykunuzun geldiğini hissettiğinizde yatağa dönün. Bunu gece boyunca ne kadar gerkiyorsa o kadar yapın.

12.  Her gün düzenli egzersiz yapın, tercihen sabahları. Düzenli egzersizin dinlendirici uykuyu geliştirir.

13.  Uykuya yardımcı olması için alkol almayın.

Uyku bozuklukları önemsenmesi gereken bir durumdur. Mutlaka bir uzmana başvurun, gerektiğinde önerilen ilaçları düzenli olarak kullanın ve mutlaka kontrol muayenelerine gidin.